Varikosel

Erkek kısırlık nedenleri arasında doktora başvuran hastaların %40’ına yakınında görülmektedir. Erkekte sperm üreten yumurtalıklardaki yani testislerdeki damarların genişlemesidir. Kalbe dönen damarlardaki bu varisleşme testis kan akımını bozarak, testis ısısında artmaya, kirli kan içindeki toksik maddelerin birikmesine neden olarak sperm ve testosteron üretimini de etkiler. Varikosel genellikle sol kısımda görülür, buradaki toplardamarlar daha uzundur ve ana damara daha dik açıyla bağlandığından kan tam olarak boşalamaz. Varikosel bazen çift taraflı, nadiren de sadece sağ tarafta ortaya çıkabilir.

Varikosel Teşhis Tanı

Varikoselde birincil tanı yöntemi fizik muayenedir. Testise giden damar ve sinir yapısı doktorun elle muayenesi ile kontrol edilir. Doppler ultrason da varikosel araştırması yapılan yöntemlerden biridir. Ultrason ile tespit edilen ve elle tanı konulamayan çok hafif düzeydeki varikosel için klinik açıdan operasyona gerek görülmez. Eğer hastanın şikayetleri fazla ise, şiddetli ağrı çekiyorsa ve ürolog doktoru ameliyatı zorunlu görüyor ise hastanın ameliyat olması tavsiye edilir. Sperm parametreleri normal olan, sadece radyolojik olan varikoseli saptanmış, damar çapı normalin altında olan hastalarda ameliyat önerilmez. Sadece ağrı nedeniyle varikosel ameliyatı doğru bir yaklaşım değildir.

Varikosel ve Kısırlık

Normalde testisleri koruyan dış torbalardaki (skrotum) vücut ısısı bedenin geri kalanına göre birkaç derece daha düşüktür. Çünkü sağlıklı sperm üretimi, sperm kalitesi için serin bir ortama gerek vardır ancak varikosel nedeni ile damarlarda biriken kan, ısıyı arttırır. Böbrek ve böbreküstü bezlerden gelebilecek toksik maddeler de testiste birikerek sperm kalitesini bozar. Sperm hareketliliği olumsuz etkilenebilir, sperm hareketliliğinde yaşanan bu kayıp da infertilite nedenlerinden biridir. Spermiyogram sonucu sperm değerlerinde, hareketliliğinde sorun olan ve kısırlık/ infertilite nedeni ile doktora başvuran erkeklerin %25-30 ‘unda muayene sonucu varikosel bulunur. Normal sperm değerlerine sahip çocuk sahibi erkeklerin de %15’inde de varikosel tespit edilmiştir. Ancak kısırlık ve tüp bebek tedavilerinde uzman ürolog doktor zorunlu görmedikçe hastanın varikosel ameliyatı olması önerilmez.

Varikosel Tedavisi

Varikosel mikro cerrahi yöntemi ile tedavi edilir. Varikosel ameliyatında kasık bölgesinden yapılan mikro cerrahi operasyon ile testisten gelen toplar damarlar bağlanarak testisi besleyen damarın dikkatli bir şekilde korunmasını sağlar. Başarılı tanı ve mikro cerrahi uygulaması sonucu varikosel hastalarında spermiyogram değerlerinde ortalama % 50 oranında düzelme sağlanabilir. Ancak varikosel ameliyatının gebelik sağlanması üzerindeki olumlu etkisi kanıtlanamamıştır.

Varikosel ve Tüp Bebek Tedavisi

Varikosel ameliyatının gebelik sağlanması için erkek kısırlığını tedavideki katkısı bilimsel olarak kanıtlanamamıştır. Tüp bebek tedavilerindeki yüksek başarı, varikosel operasyonu yaptırıp 6 ay beklemedeki belirsizlik nedenleri ile anne baba adayları doğrudan mikroenjeksiyon yöntemi ile tüp bebek tedavisini tercih edebilmektedir.

Kadın faktörünün söz konusu olmadığı yani anne adayının 39 yaşın altında ve üreme sağlığı yerinde olduğu durumlarda baba adayının spermiyogram sonuçları olumlu ise aşılama tedavisi önerilebilir. Ağır düzeydeki sperm bozukluklarında aşılama yönteminin başarı şansı çok düşüktür ve ürolog görüşü de alınarak tüp bebek-mikroenjeksiyon tedavisi uygulanması tercih edilir.

Hiç spermi olmayan azospermik erkeklerde ise varikosel ameliyatı ise gebelik beklentisi açısından önerilmez.

Sperm değerleri normal ve ailesini tamamlamış bireylerde ise varikosel elle muayenede belirgin olarak tespit edebilse dahi ürolog doktor tedavi önermeyebilir.

Sık Sorulan Sorular

Varikosel nedir?

Varikosel, testislerden gelen kanı taşıyan toplardamarların genişlemesi ve kıvrımlı hale gelmesidir. Bacaklarda görülen varislere benzer bir damar genişlemesidir ve en sık sol tarafta görülür.

Varikosel kısırlığa neden olur mu?

Varikosel bazı erkeklerde testis çevresindeki sıcaklığın artmasına ve testis fonksiyonlarının etkilenmesine bağlı olarak sperm üretimini ve sperm kalitesini olumsuz etkileyebilir. Ancak varikoseli olan her erkekte kısırlık gelişmez.

Varikosel sperm kalitesini etkiler mi?

Evet, klinik olarak anlamlı varikosel bazı erkeklerde sperm sayısı, hareketliliği ve morfolojisi üzerinde olumsuz etki gösterebilir. Bu nedenle infertilite nedeniyle başvuran ve varikosel saptanan erkeklerde spermiyogram sonuçları birlikte değerlendirilmelidir.

Varikosel sperm sayısını düşürür mü?

Varikosel bazı hastalarda sperm üretiminin azalmasına ve sperm sayısının düşmesine neden olabilir. Ancak etkilenme düzeyi kişiden kişiye değişir. Varikoselin bulunması tek başına sperm sayısının mutlaka düşük olacağı anlamına gelmez.

Varikosel nasıl teşhis edilir?

Varikosel tanısında temel yöntem üroloji uzmanı tarafından yapılan fizik muayenedir. Gerekli durumlarda skrotal Doppler ultrasonografi ile testis çevresindeki damarlar ve kan akımı değerlendirilebilir.

Varikosel ameliyatı gerekli midir?

Her varikosel ameliyat gerektirmez. Özellikle infertilite bulunan, muayenede klinik varikosel saptanan ve sperm parametrelerinde bozukluk bulunan uygun hastalarda cerrahi tedavi değerlendirilebilir. Tedavi kararı hastaya özel olarak üroloji uzmanı tarafından verilmelidir.

Varikosel ameliyatından sonra sperm değerleri düzelir mi?

Uygun hastalarda varikosel ameliyatından sonra sperm parametrelerinde iyileşme görülebilir. Ancak ameliyat sonrasında sperm değerlerinin veya gebelik şansının ne ölçüde artacağını önceden kesin olarak söylemek mümkün değildir.

Varikosel ameliyatından sonra sperm ne zaman düzelir?

Sperm üretim döngüsünün uzunluğu nedeniyle ameliyatın sperm parametreleri üzerindeki etkisi hemen görülmez. Genellikle ameliyattan birkaç ay sonra spermiyogram ile yeniden değerlendirme yapılır.

Varikosel varsa tüp bebek yapılabilir mi?

Evet. Varikosel bulunması tüp bebek tedavisine engel değildir. Özellikle sperm değerlerinin ileri derecede bozuk olduğu veya kadın yaşı ve yumurtalık rezervi nedeniyle zaman kaybının önemli olduğu çiftlerde, üroloji ve tüp bebek uzmanlarının ortak değerlendirmesiyle mikroenjeksiyon (ICSI) tedavisi planlanabilir.

Varikosel ameliyatı mı, tüp bebek tedavisi mi tercih edilmelidir?

Bu karar yalnızca varikoselin varlığına göre verilmez. Erkekteki sperm değerleri ve varikoselin derecesinin yanı sıra kadının yaşı, yumurtalık rezervi, infertilite süresi ve çiftin daha önce aldığı tedaviler birlikte değerlendirilmelidir. Bu nedenle tedavi planı çift özelinde oluşturulmalıdır.