Kanser ve Üremenin Korunması

Bursa Eurofertil'de Kanser Hastalarında Fertilite Korunması

Kanser tedavisi öncesinde doğurganlığın korunması, zamanla yarışılan ve farklı branşların birlikte çalışmasını gerektiren özel bir süreçtir. Bu nedenle tedavinin, onkoloji uzmanı, kadın hastalıkları ve doğum uzmanı, üroloji uzmanı ile embriyoloji laboratuvarının koordinasyonu içerisinde planlanması büyük önem taşır.

Bursa Eurofertil Tüp Bebek Merkezi olarak kanser tanısı alan kadın ve erkek hastalarımız için fertilite korunmasına yönelik güncel yöntemleri, kişiye özel tedavi planlamasıyla uyguluyoruz.

Merkezimizde;

• Yumurta dondurma (oosit kriyoprezervasyonu)
• Embriyo dondurma
• Sperm dondurma
• TESE / Micro-TESE ile sperm elde edilmesi ve dondurulması
• Fertilite korunması konusunda bireysel danışmanlık  uygulamaları, deneyimli embriyoloji ekibimiz ve modern laboratuvar altyapımız ile gerçekleştirilmektedir.

Kanser tedavisi öncesinde zaman kaybetmeden yapılacak doğru planlama, gelecekte çocuk sahibi olabilme şansının korunmasında önemli rol oynayabilir. Bu nedenle kanser tanısı alan hastaların, tedaviye başlamadan önce fertilite korunması seçenekleri hakkında bilgi almak üzere mümkün olan en kısa sürede bir üreme sağlığı merkezine başvurması önerilmektedir.

Kanser Tedavisi Öncesinde Fertilitenin Korunması: Doğurganlığı Korumak Mümkün mü?

Kanser tanısı almak, bireyler ve aileleri için hem fiziksel hem de duygusal açıdan oldukça zorlayıcı bir süreçtir. Günümüzde erken tanı ve gelişmiş tedavi yöntemleri sayesinde birçok kanser türünde tedavi başarı oranları önemli ölçüde artmış, özellikle genç yaşta kanser tanısı alan kadın ve erkek hastalar tedavi sonrasında uzun yıllar sağlıklı bir yaşam sürdürebilmektedir.

Ancak kemoterapi, radyoterapi ve bazı cerrahi tedaviler yumurta ve sperm hücrelerine zarar vererek doğurganlığı olumsuz etkileyebilir. Bu nedenle çocuk sahibi olmayı planlayan hastalar için, kanser tedavisi başlamadan önce fertilite korunması (üremenin korunması) seçeneklerinin değerlendirilmesi büyük önem taşır.

Günümüzde üreme tıbbındaki gelişmeler sayesinde birçok kanser hastası, tedavi öncesinde yumurta, sperm veya embriyo dondurarak gelecekte ebeveyn olma şansını koruyabilmektedir.

Önemli: Kanser tanısı alan üreme çağındaki kadın ve erkeklerin, tedavi başlamadan önce fertilite korunması açısından değerlendirilmesi önerilmektedir. Erken planlama sayesinde çoğu hastada kanser tedavisi gecikmeden doğurganlığın korunmasına yönelik işlemler gerçekleştirilebilmektedir.

Kanser Tedavileri Doğurganlığı Nasıl Etkiler?

Kanser tedavisinde kullanılan yöntemler yumurtalıklar ve testislerde geçici veya kalıcı hasara neden olabilir. Uygulanan tedavinin dozu arttıkça ve tedavi süresi uzadıkça üreme sistemine verilen zarar riski de artmaktadır. Tedavi sonrasında doğurganlığın korunup korunamayacağı; tedavi sırasındaki yaş, kullanılan kemoterapi ilaçlarının tipi ve dozu, radyoterapinin uygulandığı bölge ve dozu, yapılan cerrahi işlem ile tedavi öncesindeki doğurganlık durumuna bağlı olarak değişmektedir.

Kemoterapi Kısırlık Yapar mı?

Kemoterapi ilaçları hızla bölünen hücreleri hedef alır. Bu nedenle kanser hücrelerinin yanı sıra yumurta ve sperm hücreleri de tedaviden etkilenebilir.

Kadınlarda

• Yumurtalık rezervinde azalma
• Erken menopoz riski
• Yumurta kalitesinde bozulma

Erkeklerde

• Sperm sayısında azalma
• Sperm hareketliliğinde düşüş
• Kalıcı infertilite riski

Özellikle alkilleyici ajanlar olarak bilinen kemoterapi ilaçları doğurganlık üzerinde daha yüksek risk oluşturmaktadır.

Radyoterapi Doğurganlığı Etkiler mi?

Karın, pelvis veya testis bölgesine uygulanan radyoterapi üreme organlarında kalıcı hasara neden olabilir.

Kadınlarda

• Yumurtalık dokusunda hasar
• Rahim fonksiyonlarında bozulma
• Gebelik komplikasyonlarında artış

Erkeklerde

• Sperm üretiminde azalma
• Testis dokusunda kalıcı hasar

Kanser Cerrahisi Kısırlığa Neden Olabilir mi?

Bazı kanser türlerinde yumurtalıkların, rahmin veya testislerin alınması gerekebilir. Bu cerrahi işlemler doğrudan üreme kapasitesini etkileyebilir. Bu nedenle operasyon öncesinde fertilite korunması seçeneklerinin değerlendirilmesi önemlidir.

Kadınlarda Kanser Tedavisi Öncesi Fertilitenin Korunması

Kanser tanısı alan kadınlarda uygulanacak fertilite koruma yöntemi; hastanın yaşı, yumurtalık rezervi, medeni durumu ve kanser tedavisinin ne kadar acil başlaması gerektiğine göre belirlenir.

1. Kanser Tedavisinden Önce Yumurta Dondurma (Oosit Kriyoprezervasyonu)

Yumurta dondurma, özellikle bekar kadınlarda en sık uygulanan fertilite koruma yöntemlerinden biridir.

Tedavi süreci tüp bebek uygulamasına benzer şekilde ilerler. Yumurtalıklar hormon ilaçları ile uyarılır, gelişen yumurtalar kısa süreli anestezi altında toplanır ve olgun yumurtalar vitrifikasyon (hızlı dondurma) yöntemi ile dondurularak −196°C'deki sıvı azot tanklarında saklanır.

Geçmişte yumurta toplama işlemi için adet döneminin başlaması beklenirken, günümüzde uygulanan random-start ovaryan stimülasyon protokolleri sayesinde adet döngüsünün herhangi bir döneminde tedaviye başlanabilmektedir. Böylece çoğu hastada kemoterapi başlamadan önce yaklaşık 10–14 gün içerisinde yumurta toplama işlemi tamamlanabilmektedir.

Tedavi tamamlandıktan ve gebelik planlandığında dondurulan yumurtalar çözülerek tüp bebek tedavisinde kullanılabilir.

Vitrifikasyon yöntemi sayesinde günümüzde yumurtaların çözülme sonrası canlılık oranları oldukça yüksektir ve başarı oranları taze yumurtalara yakın sonuçlar verebilmektedir. Bu yöntemin başarısında merkezin laboratuvar altyapısı ve embriyoloji ekibinin deneyimi büyük önem taşımaktadır.

2. Embriyo Dondurma

Embriyo dondurma, özellikle evli çiftlerde en yüksek başarı oranına sahip fertilite koruma yöntemlerinden biridir.

Bu yöntemde;

• Yumurtalar toplanır.
• Laboratuvarda sperm ile döllenir.
• Oluşan embriyolar dondurularak saklanır.

Tedavi tamamlandıktan sonra embriyolar çözülerek transfer edilir.

3. Yumurtalık Dokusu Dondurma

Kanser tedavisinin acilen başlaması gereken, yumurta veya embriyo dondurmak için yeterli zamanı olmayan hastalarda ya da ergenlik öncesi kız çocuklarında uygulanabilen bir yöntemdir.

Laparoskopik cerrahi ile yumurtalık dokusunun bir kısmı alınır, özel yöntemlerle dondurulur ve uygun koşullarda saklanır. Tedavi tamamlandıktan sonra tekrar nakledilebilir.

Günümüzde yumurtalık dokusu nakli sonrasında hormonal fonksiyonların yeniden başladığı ve doğal yollarla veya tüp bebek tedavisi ile çok sayıda sağlıklı doğum elde edildiği bildirilmektedir.

4. Yumurtalıkların Korunmasına Yönelik Cerrahi Yaklaşımlar

Pelvik radyoterapi uygulanacak bazı hastalarda yumurtalıklar cerrahi olarak radyasyon alanının dışına taşınabilir. Bu işleme ovaryan transpozisyon adı verilir.

Her hasta için uygun olmasa da seçilmiş olgularda yumurtalık fonksiyonlarının korunmasına katkı sağlayabilmektedir.

5. Yumurtalıkların İlaçla Korunması

Kemoterapi sırasında kullanılan GnRH analogları, bazı hastalarda yumurtalık fonksiyonlarının korunmasına katkı sağlayabilir. Ancak bu yöntem tek başına güvenilir bir fertilite koruma yöntemi değildir ve yumurta veya embriyo dondurmanın yerine geçmez.

Erkeklerde Kanser Tedavisi Öncesi Fertilitenin Korunması

Erkek hastalarda fertilite korunması genellikle daha kısa sürede planlanabilmektedir.

1. Kanser Tedavisinden Önce Sperm Dondurma Nasıl Yapılır?

Kanser tedavisi öncesinde önerilen ilk ve en etkili yöntem sperm dondurmadır.

Sperm örneği laboratuvarda değerlendirildikten sonra özel koruyucu solüsyonlarla hazırlanır ve −196°C'deki sıvı azot tanklarında uzun yıllar saklanabilir.

Mümkünse tedavi öncesinde 2–3 farklı günlerde alınan sperm örneklerinin dondurulması, ileride kullanılabilecek toplam sperm sayısını artırabilir. Ancak tedavinin acil başlaması gerekiyorsa tek örnek alınması da oldukça değerlidir.

Dondurulan spermler daha sonra;

• Aşılama (IUI)
• Tüp bebek (IVF)
• Mikroenjeksiyon (ICSI)

tedavilerinde kullanılabilmektedir.

2. Testisten Sperm Elde Edilmesi (TESE / Micro-TESE)

Ejakülasyon yapamayan veya semen örneğinde sperm bulunmayan hastalarda, kemoterapi başlamadan önce yapılacak TESE veya Micro-TESE işlemi ile testisten sperm elde edilerek dondurulabilir.

Bu yöntem özellikle testis kanseri veya ileri derecede sperm üretim bozukluğu bulunan hastalarda değerlendirilebilmektedir.

3. Testis Dokusu Dondurma

Henüz ergenliğe girmemiş erkek çocuklarında sperm üretimi başlamadığı için sperm dondurma yapılamaz.

Bu durumda testis dokusu alınarak dondurulur ve sıvı azot tanklarında saklanır.

Testis dokusu dondurma halen deneysel kabul edilmekle birlikte, gelecekte spermatogonial kök hücre teknolojilerinin gelişmesiyle önemli bir fertilite koruma yöntemi olması beklenmektedir.

Dondurulan Yumurta ve Spermler Ne Kadar Süre Saklanabilir?

Teorik olarak dondurulan yumurta, sperm ve embriyolar çok uzun yıllar saklanabilir.

Türkiye'de bu örneklerin saklanması yürürlükteki Sağlık Bakanlığı yönetmelikleri kapsamında gerçekleştirilmektedir. Saklama süresinin devam edebilmesi için hastaların belirli aralıklarla yazılı onay vermeleri ve yürürlükteki mevzuata uygun işlemlerin yapılması gerekmektedir.

Kanser Tedavisinden Sonra Hamile Kalınabilir mi?

Günümüzde birçok kanser hastası tedavi sonrasında sağlıklı gebelikler elde edebilmektedir. Tedavi öncesinde dondurularak saklanan yumurta, sperm ve embriyolar sayesinde yıllar sonra dahi çocuk sahibi olmak mümkün olabilmektedir.

Gebelik için beklenmesi gereken süre ise her hastada farklıdır. Bu süre; kanser türüne, uygulanan tedaviye ve onkoloğun önerilerine göre belirlenmelidir.

Bu nedenle gebelik planlaması mutlaka onkoloji ve üreme tıbbı uzmanı tarafından birlikte yapılmalıdır.

Kanser ve Fertilitenin Korunmasında Zamanlama Çok Önemlidir

Kanser tanısı sonrasında yaşanan yoğun süreç içerisinde doğurganlığın korunması bazen gözden kaçabilmektedir. Oysa fertilite koruma yöntemlerinin büyük çoğunluğu kanser tedavisi başlamadan önce uygulanmalıdır.

Bu nedenle tanı alan her genç kadın ve erkeğin şu soruyu sorması önemlidir:

"Bu tedavi gelecekte çocuk sahibi olmamı etkiler mi?"

Erken dönemde yapılacak planlama sayesinde yumurta, sperm, embriyo veya üreme dokularının korunması mümkün olabilir ve hastalar tedavi sonrasında aile kurma hayallerini sürdürebilir.

📌 Unutmayın: Kanser tedavisi başlamadan önce yapılacak fertilite korunması değerlendirmesi çoğu zaman tedaviyi geciktirmez. Bu nedenle tanı aldıktan sonra vakit kaybetmeden bir üreme tıbbı uzmanına başvurmanız önerilir.

Sık Sorulan Sorular

Kemoterapi gören herkes kısır kalır mı?

Hayır. Kemoterapinin doğurganlık üzerindeki etkisi kullanılan ilaçlara, tedavi dozuna, hastanın yaşına ve mevcut yumurtalık veya testis rezervine göre değişiklik gösterir.

Kanser tedavisi başlamadan önce yumurta toplama işlemi ne kadar sürer?

Günümüzde uygulanan random-start ovaryan stimülasyon protokolleri sayesinde çoğu hastada yumurta toplama işlemi yaklaşık 10–14 gün içerisinde tamamlanabilmektedir.

Sperm dondurma için kaç kez örnek vermek gerekir?

Mümkün olduğunda 2–3 farklı örnek alınması tercih edilir. Ancak kanser tedavisinin acilen başlaması gerekiyorsa tek örnek alınması da gelecekte çocuk sahibi olabilmek açısından önemli bir fırsat sunar.

Dondurulan yumurta ve spermler ne kadar süre saklanabilir?

Teorik olarak çok uzun yıllar saklanabilir. Saklama süresi ve uzatma işlemleri Türkiye'de yürürlükteki Sağlık Bakanlığı mevzuatı doğrultusunda gerçekleştirilmektedir.

Kanser tedavisinden sonra doğal yolla gebelik mümkün müdür?

Evet. Kanser türüne, uygulanan tedaviye ve yumurtalık ya da testis fonksiyonlarının korunmuş olmasına bağlı olarak bazı hastalar doğal yolla gebelik elde edebilir. Gerekli durumlarda ise tedavi öncesinde dondurulan yumurta, sperm veya embriyolar tüp bebek tedavisinde kullanılabilir.