Yapay Zekâ Embriyo Seçiminde Nerede Devreye Girer, Nihai Karar Kimdedir?

Tüp bebek tedavisinde başarıyı etkileyen önemli aşamalardan biri, transfer edilecek embriyonun belirlenmesidir. Günümüzde gelişmiş görüntüleme sistemleri ve yapay zekâ teknolojileri, embriyoların gelişim potansiyelini değerlendirmede embriyologlara yeni olanaklar sunmaktadır. Ancak bu teknolojilerin yaygınlaşması önemli bir soruyu da beraberinde getiriyor: Embriyo seçiminde kararı yapay zekâ mı veriyor, yoksa embriyolog mu?

Yapay zekâ, çok sayıda embriyo görüntüsünü analiz edebilir, gelişim özelliklerini karşılaştırabilir ve belirli algoritmalar doğrultusunda embriyoları sıralayabilir. Bununla birlikte, embriyo gelişimi yalnızca görüntülerden veya sayısal puanlardan ibaret değildir.

Yapay zekâ bir karar destek sistemidir. Embriyo seçiminin nihai değerlendirmesi ve bu kararın mesleki sorumluluğu ise embriyolog ve ilgili klinik ekibine aittir.

Embriyo Seçimi Neden Önemlidir?

Tüp bebek tedavisinde yumurtaların döllenmesinin ardından oluşan embriyolar laboratuvar ortamında takip edilir. Ancak aynı hastaya ait embriyoların tamamı aynı gelişim özelliklerini göstermeyebilir.

Embriyologlar, transfer veya dondurma için uygun embriyoları belirlerken çeşitli özellikleri değerlendirir:

• Embriyonun hücre sayısı ve bölünme düzeni
• Hücrelerin morfolojik özellikleri
• Fragmantasyon ve diğer gelişimsel anomaliler
• Blastosist oluşumu ve genişleme derecesi
• İç hücre kitlesi (ICM) ve trofektoderm (TE) kalitesi
• Time-lapse sistemlerinde izlenebilen morfokinetik gelişim özellikleri

Bu değerlendirmeler, embriyoların gelişim potansiyellerini karşılaştırmak amacıyla kullanılır. Ancak morfolojik açıdan iyi görünen bir embriyonun mutlaka gebelik oluşturacağı veya kromozomal olarak normal olduğu söylenemez. Bu nedenle embriyo seçimi, tek bir parametreye değil, çok yönlü bir değerlendirmeye dayanmalıdır.

Yapay Zekâ Embriyo Değerlendirmesinde Nasıl Kullanılır?

Yapay zekâ sistemleri, özellikle makine öğrenmesi ve derin öğrenme yöntemlerinden yararlanarak çok sayıda embriyo görüntüsündeki örüntüleri analiz eder. Bu sistemler, eğitimlerinde kullanılan verilere bağlı olarak embriyoların morfolojik özelliklerini sınıflandırabilir, gelişim potansiyellerine ilişkin tahminler oluşturabilir ve embriyoları belirli bir başarı olasılığına göre sıralayabilir.

Özellikle time-lapse embriyo izleme sistemleri, embriyo gelişiminin belirli aralıklarla görüntülenmesini sağlayarak yapay zekâ analizleri için değerli veriler sunar.

• Embriyoların gelişim görüntüleri sistematik biçimde analiz edilebilir.
• Morfolojik değerlendirmelerde gözlemciye bağlı farklılıklar azaltılabilir.
• Embriyolar arasında daha tutarlı bir sıralama yapılabilir.
• Laboratuvarın değerlendirme süreçlerinde standardizasyon desteklenebilir.
• Embriyologların değerlendirme ve karar süreçlerine ek bilgi sağlanabilir.

Ancak yapay zekânın bir embriyoya yüksek puan vermesi, o embriyonun kesin olarak gebelik oluşturacağı anlamına gelmez.

Yapay Zekâ Embriyologların Yerini Alabilir mi?

Yapay zekânın embriyo değerlendirmesindeki rolü giderek artmasına rağmen, günümüzde embriyologların yerini tamamen alabilecek bir teknoloji olarak değerlendirilmesi doğru değildir. Embriyolog yalnızca embriyonun görüntüsünü inceleyen kişi değildir. Döllenmeden blastosist gelişimine kadar bütün süreci takip eder; embriyonun gelişim özelliklerini, laboratuvar koşullarını ve gerektiğinde hastaya ait klinik bilgileri birlikte değerlendirir.

Örneğin yapay zekâ iki embriyo arasında belirli bir puan farkı ortaya koyabilir. Ancak embriyolog, embriyonun gelişim sürecinde gözlemlediği anormal bölünme özelliklerini, morfolojik bulguları veya sistemin değerlendirmeye almadığı diğer bilgileri dikkate alarak farklı bir sonuca ulaşabilir.

Dolayısıyla yapay zekânın önerisi, embriyolog açısından değerlendirilmesi gereken ek bir veridir. Nihai karar, yapay zekâ skoruna otomatik olarak bırakılmamalı; deneyimli embriyolog tarafından, laboratuvarın doğrulanmış değerlendirme protokolleri çerçevesinde verilmelidir.

Yapay Zekâ Embriyo Değerlendirmesinde Standardizasyon Sağlayabilir mi?

Embriyo değerlendirmesinde karşılaşılan önemli sorunlardan biri, gözlemciler arasındaki farklılıklardır. Aynı embriyo, farklı embriyologlar tarafından değerlendirildiğinde bazı morfolojik özellikleri farklı sınıflandırılabilir. Bu durum özellikle sınırda kalite özellikleri gösteren embriyolarda daha belirgin olabilir.

Yapay zekâ sistemleri, aynı algoritmayı tutarlı biçimde uygulayabildikleri için değerlendirmelerin tekrarlanabilirliğini artırma potansiyeline sahiptir. Bu özellik, özellikle mesleğe yeni başlayan embriyologlar açısından önemli bir eğitim ve karar desteği sağlayabilir.

Yeni başlayan bir embriyolog, kendi değerlendirmesini yapay zekâ sisteminin önerisiyle karşılaştırabilir. Farklılıkları deneyimli bir embriyologla birlikte inceleyerek morfolojik değerlendirme becerilerini geliştirebilir. Bununla birlikte, yapay zekâ sisteminin verdiği skorun her zaman doğru kabul edilmesi de önemli bir eğitim hatası olacaktır.

En sağlıklı yaklaşım, yapay zekâyı embriyologların değerlendirme yetkinliğini geliştiren, ancak bağımsız klinik düşünme becerisinin yerini almayan bir yardımcı olarak kullanmaktır.

Her Laboratuvar Aynı Yapay Zekâ Sistemini Kullanabilir mi?

Yapay zekâ destekli embriyo seçiminde dikkat edilmesi gereken önemli konulardan biri, sistemler ve laboratuvarlar arasındaki farklılıklardır. Yapay zekâ algoritmaları belirli hasta gruplarından, laboratuvarlardan ve görüntüleme sistemlerinden elde edilen verilerle geliştirilir.

Ancak tüp bebek laboratuvarları arasında kültür ortamları, inkübatör sistemleri, görüntüleme teknikleri, embriyo değerlendirme protokolleri ve hasta özellikleri bakımından farklılıklar bulunabilir. Bu nedenle bir laboratuvarda yüksek performans gösteren algoritmanın başka bir laboratuvarda aynı başarıyı göstereceği varsayılamaz.

Her merkez, kullandığı yapay zekâ sisteminin kendi laboratuvar koşullarındaki performansını değerlendirmeli ve bilimsel standartlarla uyumlu, kendi işleyişine uygun embriyo değerlendirme ve seçim kriterlerini oluşturmalıdır. Bu yaklaşım, uluslararası standartların göz ardı edilmesi anlamına gelmez. Aksine, ortak bilimsel kriterlerin laboratuvara özgü verilerle desteklenmesini ve kullanılan teknolojinin düzenli olarak doğrulanmasını gerektirir.

Bilimsel Araştırmalar Yapay Zekâ ile Embriyo Seçimi Hakkında Ne Söylüyor?

Yapay zekâ destekli embriyo seçimiyle ilgili araştırmalar umut verici sonuçlar bildirse de klinik yararın değerlendirilmesinde dikkatli olmak gerekir.

2023 yılında Human Reproduction Open dergisinde yayımlanan sistematik derlemede, yapay zekâ modellerinin morfolojik değerlendirme ve bazı klinik sonuçların tahmininde başarılı performans gösterdiği bildirilmiştir. Ancak çalışmalar arasındaki yöntem farklılıkları ve ileriye dönük klinik doğrulama eksiklikleri nedeniyle sonuçların dikkatle yorumlanması gerektiği belirtilmiştir.

2024 yılında Nature Medicine dergisinde yayımlanan, 14 tüp bebek merkezinde 1.066 hastayı kapsayan randomize kontrollü çalışmada yapay zekâ destekli iDAScore sistemi ile standart embriyolog değerlendirmesi karşılaştırılmıştır.

Çalışmada yapay zekâ yönteminin önceden belirlenen sınırlar içinde standart değerlendirmeden daha kötü olmadığını göstermek mümkün olmamıştır. Bu bulgu, iki yöntemin kesin olarak eşdeğer veya birbirinden üstün olduğu anlamına gelmez.

ASRM’nin yapay zekâ ve IVF laboratuvarına ilişkin komite görüşü de teknolojinin yardımcı araç olarak potansiyelini ve canlı doğum gibi sonuçlara dayalı güçlü klinik kanıt gereksinimini vurgular. Bu nedenle yapay zekânın embriyo seçiminde kullanılması ile canlı doğum başarısını artırdığının kanıtlanması farklı konulardır.

Yapay Zekâ Embriyonun Genetik Olarak Sağlıklı Olduğunu Belirleyebilir mi?

Yapay zekâ algoritmaları embriyo görüntülerinden bazı gelişimsel özellikleri değerlendirebilir. Bazı araştırmalar, görüntü özellikleri ile embriyoların kromozomal durumları arasındaki ilişkileri de incelemektedir. Ancak yapay zekâ tarafından oluşturulan morfolojik skorlar, embriyonun kromozomal olarak normal olduğunu kesin biçimde göstermez.

PGT-A gibi genetik analiz yöntemleri ile yapay zekâ destekli morfolojik değerlendirme farklı amaçlara hizmet eder. Bu nedenle yapay zekâ, gerekli görülen durumlarda uygulanan genetik testlerin yerine geçen bir yöntem olarak sunulmamalıdır.

Embriyo Seçiminde Gelecek: Yapay Zekâ ve Embriyolog Birlikte

Embriyoloji laboratuvarlarında teknolojik gelişmelerin amacı, insan deneyimini ortadan kaldırmak değil, değerlendirme süreçlerini daha güvenilir, tutarlı ve verimli hâle getirmektir. Yapay zekâ sistemleri gelecekte daha kapsamlı veri analizleri sunabilir, embriyo gelişimine ilişkin yeni ilişkilerin belirlenmesine yardımcı olabilir ve laboratuvarlar arasındaki değerlendirme farklılıklarını azaltabilir.

Bununla birlikte her yeni teknolojinin, gerçek klinik yararının bilimsel çalışmalarla gösterilmesi gerekir. Bursa Eurofertil olarak embriyo değerlendirmesinde teknolojik gelişmelerin, bilimsel kanıtların ve embriyolog deneyiminin birlikte ele alınması gerektiğine inanıyoruz.

Çünkü embriyo seçiminde teknoloji verileri analiz edebilir, ancak bu verileri doğru yorumlamak ve hasta için en uygun kararı vermek hâlâ uzmanlık ve sorumluluk gerektirir.

Sık Sorulan Sorular

Yapay zekâ embriyo seçimini tek başına yapabilir mi?

Yapay zekâ embriyoları belirli algoritmalara göre sıralayabilir. Ancak klinik uygulamada nihai seçim, embriyolog ve ilgili klinik ekip tarafından yapılmalıdır.

Yapay zekâ ile seçilen embriyonun gebelik şansı daha mı yüksektir?

Bazı çalışmalar yapay zekânın embriyo değerlendirmesinde başarılı tahminler yapabildiğini göstermektedir. Ancak standart embriyo seçimine kıyasla canlı doğum oranlarını artırdığı henüz kesin olarak kanıtlanmamıştır.

EmbryoScope ile yapay zekâ aynı şey midir?

Hayır. EmbryoScope, embriyoların gelişimini time-lapse görüntüleme yöntemiyle izleyen bir inkübatör sistemidir. Yapay zekâ ise bu görüntüleri analiz etmek için kullanılabilen ayrı bir teknolojidir. Her time-lapse sistemi otomatik olarak yapay zekâ destekli embriyo seçimi yapmaz.

Yapay zekâ embriyologların değerlendirme hatalarını azaltabilir mi?

Gözlemciler arasındaki farklılıkları azaltma ve değerlendirme tutarlılığını artırma potansiyeline sahiptir. Ancak algoritmalar da hatalı sonuçlar üretebilir. Bu nedenle uzman kontrolü gereklidir.

Yapay zekâ genç embriyologlar için faydalı mıdır?

Evet, özellikle eğitim süreçlerinde ve morfolojik değerlendirmelerin standardizasyonunda yardımcı olabilir. Ancak yapay zekâ skorları, deneyimli embriyologların gözetimindeki eğitimin yerini almamalıdır.

Her tüp bebek merkezinde yapay zekâ sonuçları aynı mıdır?

Hayır. Kullanılan algoritma, görüntüleme sistemi, hasta grubu ve laboratuvar koşulları sonuçları etkileyebilir. Bu nedenle merkezlerin kendi koşullarında sistem performansını değerlendirmesi önemlidir.

Bilimsel Kaynaklar

•  Artificial intelligence in the in vitro fertilization laboratory: a committee opinion. Fertility and Sterility (2026). DOI: 10.1016/j.fertnstert.2026.05.004. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42285874/
• Deep learning versus manual morphology-based embryo selection in IVF: a randomized, double-blind noninferiority trial. Nature Medicine (2024). DOI: 10.1038/s41591-024-03166-5. https://www.nature.com/articles/s41591-024-03166-5
• Embryo selection through artificial intelligence versus embryologists: a systematic review. Human Reproduction Open (2023). DOI: 10.1093/hropen/hoad031. https://academic.oup.com/hropen/article/2023/3/hoad031/7234076
• The Istanbul consensus update: a revised ESHRE/ALPHA consensus on oocyte and embryo static and dynamic morphological assessment. Human Reproduction (2025). DOI: 10.1093/humrep/deaf021.
• A brief history of artificial intelligence embryo selection: from black-box to glass-box. Human Reproduction (2024). DOI: 10.1093/humrep/dead254.